Het MEMO-verhaal (3)
Over de mens, zijn omgeving en het ontstaan van een onevenwicht
In de vorige blogs ging het over het ontstaan van het MEMO-verhaal en over het model zelf. Dat model vertrekt vanuit één centrale relatie: die tussen de mens en zijn omgeving.
Maar wie of wat is die mens eigenlijk?
Over ons
Wanneer ik het over “ons” heb, bedoel ik de Homo sapiens. Vrij vertaald: de denkende of wetende mens. Of misschien nog iets eerlijker: de denkende-dat-hij-het-weet-mens.
Die naam danken we aan ons vermogen tot rationeel denken, iets wat ons onderscheidt van andere dieren. En ja, dieren. Dat wil ik toch even benadrukken, omdat we nogal snel de neiging hebben om onszelf buiten het dierenrijk te plaatsen, alsof we er geen deel van uitmaken.
Alsof we geen product zijn van diezelfde evolutie, maar er ergens boven zweven.
Toch is het moeilijk te ontkennen dat de mens het meest geëvolueerde wezen is dat hier rondloopt. Onze cultuur - taal, wetenschap, samenlevingsvormen - is uniek. Ze heeft ons in staat gesteld om de natuur niet alleen te trotseren, maar ook actief naar onze hand te zetten.
Tot zover het goede nieuws.
De keerzijde van succes
Zoals elke medaille heeft ook deze een keerzijde.
Onze cultuur lijkt soms haar oorspronkelijke functie voorbij te schieten en de menselijke natuur uit het oog te verliezen. Dat zien we wanneer we vaststellen hoe we de grond onder onze eigen voeten beginnen weg te graven.
Vooruitgangsoptimisten zullen zeggen dat ons rationeel vermogen dat wel zal oplossen. Misschien hebben ze gelijk. Maar zelfs dan blijft er iets fundamenteels overeind:
we zijn en blijven evolutionaire wezens.
Met een dun laagje rationaliteit, en daaronder een diepgewortelde biologische, instinctieve en emotionele basis.
Over onze omgeving
Wanneer we dat gegeven naast onze omgeving leggen, ontstaat er iets opvallends. Onze hersenen en ons zenuwstelsel zijn nog vrijwel identiek aan die van de jager-verzamelaars van zo’n 12.000 jaar geleden. Biologisch is er weinig veranderd.
Onze omgeving daarentegen is drastisch geëvolueerd, en dat in een steeds sneller tempo. Van agrarische revolutie naar industriële, naar technologische… en vandaag staan we opnieuw aan de vooravond van een volgende omwenteling.
Opvallend is dat we spreken over revoluties, niet over evoluties. En dat verschil is niet onbelangrijk.
Twee tendensen
Die snelle veranderingen hebben onze leefomgeving grondig herschikt. En daarin zie ik twee duidelijke tendensen ontstaan:
- een verregaande polarisering
- een verregaande individualisering
Twee bewegingen die elkaar versterken en die, vaak onbewust, een grote impact hebben op hoe wij ons voelen en gedragen. Misschien verklaart dat ook waarom ons stresssysteem vandaag zo vaak lijkt te sputteren.
Daarover meer in de volgende blog.