Het MEMO-verhaal (1)
Waarom we nood hebben aan een nieuw verbindend verhaal
Ken je dat gevoel? Die onrust wanneer je weet dat er iets niet klopt, maar je er de vinger niet op kunt leggen. Hoe langer je erover nadenkt, hoe complexer de vragen worden en hoe verder de antwoorden lijken te verdwijnen.
Dat gevoel sluimert al lang in mij. Telkens wanneer ik nadenk over de wereld, en vooral over onze samenleving, duikt het weer op. En ik vermoed dat ik daar niet alleen in ben.
Een persoonlijke zoektocht naar antwoorden
Om iets te doen aan die innerlijke onrust besloot ik jaren geleden op zoek te gaan naar antwoorden, of op zijn minst naar de juiste vragen. Die zoektocht begon bij een lokale politieke familie, waar ik vele jaren actief was. Toch bleef ik op het vlak van maatschappelijk engagement vaak op mijn honger zitten.
Onder het motto “nieuwe spijs doet eten” liet ik me op een blauwe maandag, zo’n zes maanden voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2012, overhalen om een nieuwe politieke beweging op te starten. Een plek waar ik mijn eigen accenten kon leggen.
Politiek gezien heeft dit niet meteen veel in beweging gebracht, maar in mijn hoofd des te meer. De vele gesprekken met mensen van allerlei pluimage waren verrijkend en inspirerend. Ze bevestigden wat ik diep vanbinnen al langer voelde: dat we als samenleving snakken naar een nieuw, verbindend verhaal. Eentje dat mensen samenbrengt in plaats van uiteen duwt. Een verhaal met een aantrekkende kracht, die tegen de polariserende stromingen van vandaag in kan gaan.
Het ontstaan van het MEMO-model
Kort daarna, vermoedelijk opnieuw op een blauwe maandag, besloot ik al die indrukken te bundelen tot één gedachtegang. Tot mijn eigen verbazing ontstond daaruit, bijna vanzelf, het eerste concept van het MEMO-model.
Wat volgde, was jarenlange verdieping: lezen, studeren, aftoetsen. Eerst voor mezelf, als een soort innerlijk kompas. Pas veel later, schuchter, begon ik het te delen met een klein groepje vertrouwelingen. Het voelde kwetsbaar, sommigen noemden het ook wel eens naïef, om openlijk te spreken over waarden, verbinding en respect. Zeker als je tegelijk ook als ondernemer door het leven gaat.
Geen antwoorden, maar de juiste vragen
Het MEMO-model is een stress- en duurzaamheidsmodel. De volledige omschrijving luidt: een biofysiopsychosociale benadering van stress in een evolutionaire context van mens en omgeving.
Ik besef dat dit niet meteen klinkt als een titel die tot lezen uitnodigt. Daarom leg ik het graag op een andere manier uit.
Het MEMO-model gaat over de relatie tussen de mens en zijn omgeving, in al haar facetten. Over hoe beide op elkaar inwerken, en vooral over het evolutionaire onevenwicht dat daaruit is ontstaan. Het gaat over de vraag hoe het kan dat wij, als wellicht het meest intelligente wezen op deze planeet, een omgeving creëren die niet altijd gunstig is voor onszelf. Soms zelfs een omgeving die ons voortbestaan kan bedreigen.
Je merkt het, er zijn veel vragen en weinig antwoorden. Het MEMO-model pretendeert dan ook niet alle antwoorden te hebben. Wat het wél wil doen, is de juiste vragen stellen, in de juiste context. Om zo samen te kunnen zoeken naar inzichten en deeloplossingen.
Over de mens en ons zelfbeeld
Als ik het over “ons” heb, bedoel ik de Homo sapiens. Vrij vertaald: de denkende of wetende mens. Of, nog iets vrijer vertaald: de denkende-dat-hij-het-weet-mens.
Die naam danken we aan ons vermogen tot rationeel denken, iets wat ons onderscheidt van de andere dieren op deze aarde. En ja, de andere dieren. Dat wil ik benadrukken, omdat we vaak de neiging hebben ons buiten het dierenrijk te plaatsen en zo ook buiten het ecosysteem waar we integraal deel van zijn.
Zelfs de grootste scepticus kan niet ontkennen dat de mens het meest geëvolueerde wezen is dat hier rondloopt. Onze cultuur – taal, wetenschap, samenlevingsvormen – vinden we bij geen andere soort terug. Deze cultuur heeft ons in staat gesteld de gevaren van de natuur te trotseren en actief onze overlevingskansen te verhogen.
Maar zoals elke medaille heeft ook deze van het evolutionaire succes een keerzijde. Onze menselijke cultuur lijkt soms zijn evolutionaire doel voorbij te schieten en de menselijke natuur uit het oog te verliezen.
Een eerste spanningsveld
Deze “overrationalisering” van de mens is misschien wel dé tendens én hét misverstand van onze tijd. Het lijkt het perfecte excuus om door te gaan zoals we bezig zijn: niet achterom kijken, maar vooruit, met de blik op oneindig.
Dat steeds meer mensen daarbij aanvoelen dat er grenzen bereikt zijn en daardoor het risico lopen achter te blijven, wordt dan gemakshalve gezien als collateral damage in de strijd naar een beter bestaan voor de mensheid.
Een contradictie die moeilijk te negeren valt. Misschien begint het precies daar: bij het durven benoemen van die spanning. Bij het erkennen dat het gevoel van onrust niet zomaar iets is dat we moeten wegduwen, maar misschien wel een signaal dat ons iets probeert duidelijk te maken.
In de volgende bijdrage ga ik dieper in op dat signaal. Op stress, en op de vraag of we het misschien al die tijd verkeerd begrepen hebben.