De circulaire werkplek komt sneller dan we denken

Duurzaamheid uit beeld? Niet uit de economie

De voorbije jaren kreeg duurzaamheid concurrentie van andere urgente thema’s. De oorlog met Iran, de aanhoudende spanningen rond de Straat van Hormuz, hoge energieprijzen en bezorgdheid over bevoorradingszekerheid duwen geopolitiek en economische weerbaarheid opnieuw naar de voorgrond. Reuters meldde op 13 september 2026 nieuwe aanvallen op de scheepvaart in de Straat van Hormuz, nadat Brentolie eerder die week opnieuw boven 100 dollar per vat was uitgekomen. De boodschap voor ondernemingen is duidelijk: energie, transport en grondstoffen zijn opnieuw strategische thema’s.

Dat betekent volgens ons niet dat duurzaamheid minder belangrijk wordt. Integendeel. De geopolitieke context maakt zichtbaar wat de circulaire economie al jaren probeert duidelijk te maken: een economie die voortdurend afhankelijk is van nieuwe grondstoffen, lange bevoorradingsketens en een beperkt aantal leveranciers is kwetsbaar. Minder materiaal gebruiken, producten langer inzetten, herstellen, hergebruiken en materialen opnieuw in de kringloop brengen zijn daarom niet alleen ecologische principes. Het zijn ook principes van risicobeheersing en economische weerbaarheid.

Grondstoffen worden strategischer

Europa erkent die kwetsbaarheid steeds explicieter. De Europese Critical Raw Materials Act wil tegen 2030 meer kritieke grondstoffen in Europa winnen, verwerken en recycleren en tegelijk vermijden dat te veel van één strategische grondstof uit één enkel derde land komt. De Europese Commissie koppelt circulariteit dus rechtstreeks aan veerkracht en bevoorradingszekerheid.

Ook dichter bij huis wordt die link gemaakt. Voka waarschuwde in juni 2026 voor de sterke Europese afhankelijkheid van China voor kritieke grondstoffen en schuift onder meer diversificatie, recyclage en Europese productiecapaciteit naar voren als antwoord. VLAIO stelt bij de oproep voor Circulaire Acceleratoren 2026 expliciet dat geopolitieke ontwikkelingen de noodzaak versterken om de circulaire economie te versnellen en Vlaanderen strategisch onafhankelijker te maken op het vlak van technologieën, sectoren en grondstoffen.

Daarom zouden wij voorzichtig zijn met de voorspelling dat alle “virgin materials” vanaf nu alleen maar duurder zullen worden. Grondstoffenmarkten blijven schommelen. Wat wel steeds duidelijker wordt, is dat de prijs, beschikbaarheid en leveringszekerheid van primaire materialen gevoeliger worden voor geopolitiek, energieprijzen, handelsconflicten en industriële strategie. Dat maakt het economisch interessanter om de materialen die we al hebben langer waardevol te houden.

China toont dat de groene transitie ook industriepolitiek is

De positie van China is daarbij bijzonder interessant. Het land heeft de voorbije twintig jaar niet alleen fors geïnvesteerd in hernieuwbare energie, maar ook in de volledige waardeketens erachter. Volgens de International Energy Agency is China vandaag de dominante producent in verschillende cleantechketens: het land vertegenwoordigt ongeveer 85% van de productiecapaciteit in de zonne-energieketen en ongeveer 80% in de lithium-ionbatterijketen. Dat is geen detail. Technologie, energie en toegang tot materialen zijn economische machtsfactoren geworden.

Dat sluit sterk aan bij de visie die econoom Koen Schoors in zijn boek “Alles wordt anders … en beter” naar voren schuift. Schoors beschrijft een economie die regionaler en duurzamer wordt en waarin circulariteit geen randfenomeen blijft, maar een logische richting voor industrie en grondstoffengebruik. Zijn boodschap is opvallend positief: de transitie is niet alleen een verhaal van beperkingen en kosten, maar ook van innovatie, productiviteit, investeringen en nieuwe economische kansen.

Dat positieve perspectief spreekt ons bij MEMO Koncept aan. Circulariteit wordt sterker wanneer ze niet uitsluitend als morele verplichting wordt voorgesteld, maar als een manier om minder afhankelijk, innovatiever en efficiënter te worden.

De klimaatrealiteit is ondertussen niet verdwenen

Tegelijk blijft de fysieke klimaatrealiteit zich aandienen. Copernicus rapporteerde op 10 september 2026 dat augustus de warmste augustus ooit gemeten was en, samen met juli 2023, de warmste maand in de volledige meetreeks. Voor West-Europa was de zomer van 2026 de warmste ooit gemeten, warmer dan de zomer van 2003. In vrijwel heel België lagen de zomertemperaturen op recordniveau.

De klimaattransitie is dus niet stopgezet omdat geopolitiek onze aandacht opeist. De twee ontwikkelingen lopen naast elkaar en versterken elkaar. Minder energie- en materiaalafhankelijkheid maakt onze economie weerbaarder én verlaagt op termijn de milieu-impact. Dat is precies waarom circulariteit in onze ogen opnieuw een veel breder economisch verhaal wordt.

En tegelijkertijd wordt het kantoor opnieuw uitgevonden

Er is nog een tweede beweging die voor MEMO Koncept minstens even belangrijk is: de werkplek zelf verandert. Hybride werken is geen tijdelijke tussenfase gebleken. Eurofound publiceerde eind augustus 2026 een uitgebreid onderzoek waaruit blijkt dat ongeveer een kwart van de Europese werknemers in een hybride model werkt. Het onderzoek beschrijft bovendien hoe organisaties werk opnieuw moeten organiseren en hoe locaties functioneler van elkaar worden onderscheiden: thuis vaker voor geconcentreerd werk, het kantoor nadrukkelijker voor samenwerking, verbinding en toegang tot collega’s en leidinggevenden.

Ook de meest recente Europese Office Occupier Sentiment Survey van CBRE, gepubliceerd op 3 september 2026, wijst op een markt in beweging. 65% van de ondervraagde Europese kantoorgebruikers plant binnen drie jaar een verhuis en 85% noemt contact en engagement met collega’s als belangrijkste reden om naar kantoor te komen. Productieve werkruimte volgt op 81%. Het kantoor verdwijnt dus niet. Het krijgt een duidelijkere functie.

En precies daarom wordt de vraag hoe we kantoren inrichten opnieuw fundamenteel. Minder uniforme bureaurijen, meer variatie tussen focus, overleg, samenwerking en ontmoeting. Ruimtes moeten bovendien sneller kunnen worden aangepast wanneer teams, bezetting of werkprocessen veranderen.

Wanneer workplace strategy en circulariteit elkaar ontmoeten

Die veranderende werkplek past bijna vanzelf bij circulair denken. Als een kantoor voortdurend moet kunnen evolueren, wordt het minder logisch om een interieur te behandelen als een verzameling statische producten die voor één configuratie worden gekocht en na een aantal jaren worden vervangen.

De circulaire vraag is anders: wat hebben we vandaag al, wat kunnen we behouden, wat kunnen we herstellen of aanpassen en wat moeten we werkelijk nieuw toevoegen? Pas daarna komt de klassieke aankoopvraag.

Dat betekent bijvoorbeeld dat bureaus opnieuw kunnen worden ingezet, stoelen kunnen worden hersteld of opnieuw gestoffeerd, scheidingswanden verplaatst kunnen worden en modulaire meubels een andere functie kunnen krijgen. Wanneer nieuwe producten nodig zijn, worden levensduur, demonteerbaarheid, herstelbaarheid, gerecycleerde inhoud en toekomstige terugname mee aankoopcriteria.

WOOD.BE en Vlaanderen Circulair hebben die redenering de voorbije jaren bijzonder concreet gemaakt in het Europese Circular Economy Office-project. De finale resultaten werden in 2026 gepubliceerd. De ontwikkelde gidsen leggen de nadruk op modulair en aanpasbaar ontwerp, hergebruik en refurbishment, terugnamesystemen en circulaire businessmodellen. Het project vertrekt bovendien expliciet vanuit de combinatie van veranderende kantoorbehoeften en de nood aan een duurzamer beheer van kantoormeubilair.

De markt begint mee te bewegen

Ook fabrikanten tonen dat circulariteit steeds minder een theoretisch principe is. Vepa ontwikkelt kantoor- en projectmeubilair vanuit een strategie die reststromen opnieuw als grondstof inzet en mikt op een afvalvrije fabriek. Stoffeerresten worden bijvoorbeeld gebruikt als grondstof voor akoestische vulling en productie-reststromen krijgen opnieuw een functie.

Sedus werkt vanuit dezelfde logica aan demonteerbare, aanpasbare en langdurig inzetbare producten. In circulaire aankoopcases van Vlaanderen Circulair wordt bijvoorbeeld beschreven hoe modulaire Sedus-oplossingen herhaaldelijk kunnen worden opgebouwd, aangepast en opnieuw ingezet.

Het interessante is niet dat één producent of één product “de oplossing” zou zijn. Het interessante is dat ontwerp, productie, refurbishment, terugname en aankoopmodellen stilaan in dezelfde richting beginnen te bewegen. Daardoor wordt het voor organisaties eenvoudiger om circulariteit ook werkelijk in hun werkplekstrategie op te nemen.

Voor MEMO Koncept is dit geen trend

Duurzaamheid en circulariteit behoren al jaren tot het DNA van MEMO Koncept. Misschien zijn die thema’s de voorbije periode wat uit het centrum van het publieke debat verdwenen. Maar onder de oppervlakte worden de economische argumenten ervoor juist sterker.

Geopolitieke onzekerheid maakt grondstoffen en energie strategischer. Europa wil minder afhankelijk worden. China toont hoe sterk groene technologie met industriepolitiek verweven is. De klimaatdruk neemt verder toe. Tegelijk herbekijken organisaties hun kantoren omdat hybride werken andere eisen stelt aan ruimte, comfort, samenwerking en flexibiliteit.

Wanneer die bewegingen samenkomen, verwachten wij geen vertraging van de circulaire werkplektransitie, maar een versnelling.

De werkplek van morgen is daarom volgens ons geen interieur dat om de tien jaar wordt afgeschreven en vervangen. Het wordt een aanpasbaar systeem waarin meubels, componenten en materialen zo lang mogelijk hun waarde behouden en waarin een verandering in de organisatie niet automatisch een nieuwe materiaalstroom veroorzaakt.

Dat is duurzamer. Maar in een wereld waarin grondstoffen, energie, bevoorradingszekerheid en concurrentiekracht opnieuw bovenaan de economische agenda staan, is het vooral ook verstandig ondernemerschap.

“De circulaire werkplek komt er niet alleen omdat ze beter is voor de planeet. Ze komt er omdat ze steeds logischer wordt voor onze economie én voor de manier waarop we willen werken.”

Bronnen & verder lezen

• Reuters — nieuwe aanval in de Straat van Hormuz, 13 september 2026 — Actuele geopolitieke en energiecontext.
• Europese Commissie — European Critical Raw Materials Act — Doelstellingen voor winning, verwerking, recyclage en diversificatie van kritieke grondstoffen.
• Voka — economisch China-beleid en kritieke grondstoffen, 22 juni 2026 — Recyclage, diversificatie en Europese productiecapaciteit als antwoord op afhankelijkheid.
• VLAIO — Transitie naar circulaire economie door samenwerking — Geopolitieke ontwikkelingen als argument om circulariteit en strategische onafhankelijkheid te versnellen.
• IEA — Energy Technology Perspectives 2026 — Concentratie van cleantech-productieketens en de leidende positie van China.
• Koen Schoors — Alles wordt anders … en beter — Visie op een regionalere, duurzamere en circulaire economie.
• Copernicus Climate Change Service — augustus en zomer 2026 — Warmste zomer ooit gemeten in West-Europa.
• Eurofound — The shift to hybrid working: Management challenges, 27 augustus 2026 — Recente Europese studie over hybride werk en functionele differentiatie van werkplekken.
• CBRE — European Office Occupier Sentiment Survey 2026 — Actuele inzichten over relocatie, kantoorfunctie en veranderende workplace-strategieën.
• WOOD.BE — Circular Economy Office: gidsen en manifesto — Praktische tools voor circulair ontwerp, businessmodellen en kantoorinrichting.
• Vlaanderen Circulair — Circular Economy Office 2023–2026 — Projectcontext en cijfers over circulair kantoormeubilair.
• Vepa — duurzaamheid en circulaire productie — Voorbeelden van hergebruik van reststromen en circulair productontwerp.
• Sedus — workplace en circulaire productstrategie — Modulair, aanpasbaar en duurzaam kantoormeubilair.

MEMO Koncept — duurzame en circulaire workplace strategy